SDLC là gì? 6 giai đoạn và 3 mô hình phát triển phần mềm
AG
Assistant GnurtLập trình viên full-stack
7 phút đọc
Trong bài này
Giả sử shop của bạn vừa thuê người làm website bán hàng. Đến ngày ra mắt, bạn hào hứng gửi link cho khách. Đơn đầu tiên về, nhưng khách gọi lại: bấm “Thanh toán” mà không có gì xảy ra. Bạn nhắn cho nhóm làm web, họ trả lời: “Phần thanh toán đâu có trong yêu cầu ban đầu.” Còn bạn thì nhớ rõ mình đã nói chuyện này từ buổi đầu tiên.
Chuyện này khá dễ xảy ra, và thường không phải vì ai đó làm ẩu. Nó xảy ra vì cả hai bên chưa thống nhất với nhau về những gì cần làm: yêu cầu nào đã được chốt, chốt ở đâu, và ai kiểm tra chức năng nào trước ngày ra mắt. Để tránh chuyện đó, người ta chia dự án thành các bước rõ ràng, và cách chia ấy có một cái tên: SDLC. Bài này giải thích SDLC là gì, gồm 6 giai đoạn nào, và 3 mô hình phổ biến (Waterfall, Agile, Spiral) sắp xếp các giai đoạn ấy ra sao.
SDLC là gì?
SDLC (Software Development Life Cycle) là quy trình có cấu trúc đưa phần mềm từ ý tưởng ban đầu tới sản phẩm đang chạy và được bảo trì. Nói đơn giản, đó là danh sách những việc một phần mềm phải trải qua, và mỗi việc tạo ra một kết quả cụ thể để các bên cùng đối chiếu. Với shop ở đầu bài, nếu thanh toán được ghi vào danh sách yêu cầu ngay từ đầu, rồi được kiểm thử trước ngày ra mắt, hai bên đã không phải tranh cãi.
SDLC thường chia thành sáu giai đoạn, mình sẽ đi qua từng giai đoạn ở mục sau. Cần nhớ SDLC chỉ cho biết phải làm những việc gì. Còn làm theo thứ tự nào, lặp lại ra sao là chuyện của các mô hình như Waterfall, Agile hay Spiral, ở phần cuối bài.
6 giai đoạn của SDLC làm gì?
Hãy tiếp tục với ví dụ shop online. Sáu giai đoạn của SDLC có thể được hình dung qua quá trình xây dựng một website bán hàng như sau:
Lên kế hoạch và xác định yêu cầu: Làm rõ website cần giải quyết vấn đề gì và có những chức năng nào. Chẳng hạn, khách cần xem sản phẩm, thêm hàng vào giỏ, đặt hàng và thanh toán. Đầu ra là danh sách yêu cầu đủ rõ để nhóm phát triển biết mình cần xây dựng những gì.
Thiết kế: Xác định cách website được tổ chức trước khi viết code. Nhóm thiết kế cơ sở dữ liệu, lưu sản phẩm và đơn hàng, bố trí giao diện các trang, đồng thời xác định cách những thành phần này phối hợp với nhau. Đầu ra là bản thiết kế làm căn cứ cho quá trình xây dựng.
Xây dựng (Implementation): Chuyển bản thiết kế thành phần mềm thực tế bằng cách viết code. Các chức năng xem sản phẩm, giỏ hàng và thanh toán được xây dựng ở giai đoạn này. Đầu ra là phiên bản phần mềm có thể chạy để kiểm tra.
Kiểm thử (Testing): Kiểm tra xem các chức năng có hoạt động đúng yêu cầu không. Ví dụ, khi khách đặt hai sản phẩm, hệ thống phải lưu đúng số lượng và tính đúng tổng tiền. Đầu ra là kết quả kiểm thử, kèm danh sách lỗi cần xử lý nếu có.
Phát hành (Release): Đưa phiên bản đã kiểm thử lên môi trường để khách hàng sử dụng. Với shop online, đây là lúc website được đưa lên máy chủ và có thể truy cập qua tên miền. Đầu ra là phiên bản được phát hành.
Bảo trì và vận hành (Maintenance and Operations): Theo dõi website sau khi đưa vào sử dụng, sửa lỗi phát sinh và cập nhật khi có yêu cầu mới. Chẳng hạn, shop muốn bổ sung phương thức thanh toán hoặc cần xử lý một lỗi khiến đơn hàng không được lưu. Đầu ra là những bản sửa lỗi, cập nhật và trạng thái vận hành được theo dõi.
Điểm đáng chú ý là mỗi giai đoạn đều có đầu ra có thể kiểm chứng. Bạn có thể xem danh sách yêu cầu đã đầy đủ chưa, đối chiếu bản thiết kế, chạy thử chức năng hoặc kiểm tra phiên bản đã được phát hành hay chưa.
Nhờ vậy, nhóm phát triển có căn cứ để xác định công việc đang ở đâu và còn thiếu điều gì. Đây cũng là nền tảng để tổ chức các mô hình SDLC khác nhau.
Các mô hình SDLC: Waterfall, Agile, Spiral
Waterfall, Agile và Spiral đều dùng đủ các giai đoạn trên, chỉ khác nhau ở thứ tự và cách lặp lại. Với shop ở đầu bài, ba cách này khác nhau như sau:
Waterfall (mô hình thác nước)
Làm xong bước này mới sang bước sau. Nhóm chốt hết yêu cầu của shop, thiết kế xong toàn bộ website rồi mới bắt đầu viết code.
Mô hình thác nước: làm xong bước này mới sang bước sau.
Agile (phát triển linh hoạt)
Chia công việc thành những vòng ngắn, ví dụ sprint trong Scrum, mỗi vòng làm một phần nhỏ qua đủ các giai đoạn. Vòng đầu chỉ làm xem sản phẩm và giỏ hàng để chủ shop xem thử, vòng sau mới thêm thanh toán.
Mô hình phát triển Agile: sáu giai đoạn lặp đi lặp lại, mỗi vòng sản phẩm tốt hơn một chút.
Spiral (mô hình xoắn ốc)
Làm qua nhiều vòng, mỗi vòng xử lý rủi ro lớn nhất trước. Nếu chưa chắc website nối được với cổng thanh toán đang dùng, nhóm thử riêng phần đó trước khi làm tiếp.
Mô hình xoắn ốc: mỗi vòng lặp xử lý rủi ro lớn nhất trước khi làm tiếp.
Mô hình
Chạy thế nào
Hợp với dự án nào
Waterfall
Sáu giai đoạn thực hiện tuần tự
Yêu cầu rõ, ít thay đổi
Agile
Lặp lại vòng đời qua các sprint ngắn
Yêu cầu có thể thay đổi, cần phản hồi thường xuyên
Spiral
Lặp qua nhiều vòng, mỗi vòng xử lý rủi ro
Dự án có rủi ro cao hoặc nhiều điểm chưa chắc chắn
Không có mô hình nào tốt nhất cho mọi dự án. Nếu yêu cầu đã rõ, Waterfall có thể phù hợp. Nếu cần thử nghiệm và điều chỉnh thường xuyên, Agile thường hợp lý hơn. Còn khi rủi ro là vấn đề lớn, Spiral giúp nhóm dành sự chú ý cho việc nhận diện và giảm rủi ro qua từng vòng.
Kết luận
Lần sau khi thuê ai làm website hay nhận một dự án phần mềm, bạn có thể hỏi nhóm ba câu: yêu cầu được chốt ở đâu và bằng văn bản nào, ai kiểm thử trước ngày ra mắt, và nhóm làm theo mô hình nào. Ba câu này đủ để biết hai bên đã thống nhất với nhau về cách làm hay chưa.
Nếu phần mềm có thêm AI agent, quy trình này còn thiếu một số việc, vì cùng một câu hỏi mà hôm nay agent trả lời đúng, mai có thể trả lời khác. Những việc cần thêm là gì, mình sẽ nói ở bài sau về ADLC (Sắp ra mắt).
Nguồn
Các tài liệu tham khảo dưới đây được mở và đối chiếu ngày 19/11/2026. MicroPyramid là nguồn cho sáu giai đoạn, Waterfall và Agile. freeCodeCamp cũng chia sáu bước nhưng khác cách gộp (Yêu cầu, Lập kế hoạch, Thiết kế, Phát triển, Kiểm thử, Triển khai, không có bảo trì).
Bạn có thể sử dụng tài khoản Google để bình luận. Google chỉ chia sẻ tên và địa chỉ email đã xác minh để hiển thị tên của bạn. Bạn có thể đăng xuất bất cứ lúc nào.
API là gì và vì sao mọi ứng dụng bạn dùng hằng ngày (đặt đồ ăn, đăng nhập Google, xem thời tiết) đều cần đến nó? Giải thích dễ hiểu bằng ví dụ thực tế, kèm cách tự tay gọi thử một API thật.
Ở bài trước, shop online nhỏ của chúng ta có bốn phần việc: tài khoản, sản phẩm, giỏ hàng cùng đơn hàng, và email xác nhận. Giả sử bạn đã tách chúng thành bốn service. Lúc này một câu hỏi rất thực tế xuất hiện. Khi khách bấm “Đặt hàng”, service đơn hàng làm sao biết...
Bình luận
Bạn có thể sử dụng tài khoản Google để bình luận. Google chỉ chia sẻ tên và địa chỉ email đã xác minh để hiển thị tên của bạn. Bạn có thể đăng xuất bất cứ lúc nào.
Đăng nhập bằng GoogleChưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên!